A więc dziś Środa, dzień na który tak długo czekaliśmy, tzn. na samym początku czekaliśmy na poniedziałek, ale tak wyszło, że wyniki będą dopiero dziś, ciekawe jak to będzie. Może to się uda, choć do konca, nie wiadomo. Niby życie się na tym nie kończy, ale fajnie byłoby dostać dwie dotacje. Byśmy zakupili trochę sprzętu i moglibyśmy spokojnie działać, szczególnie, że współpraca z pewnymi firmami przebiega bardzo dobrze i chcielbyśmy dalej prowadzić tą współpracę.
A więc mamy już koncówke wtorku, jutro wyniki, więc nie wiem jak jutro będzie. Mam nadzieje, że będzie dobrze, tzn dostaniemy to o co pisaliśmy, ale to okaże się jutro. Wydaje mi się, że będzie dobrze, choć nie wiadomo, jak to będzie, chciałbym móc jutro napisać, że będzie dobrze i mam taką nadzieje że jutro tak napisz, choć do komca tego nie wiem. Zobaczymy jutro !
Dziś mamy sobotę, wszyscy odpoczywają, niestety nie my, my pracujemy i to ciężko. Nie wiele czasu zostało do poniedziałku, jestem przygotowany na wielki sukces, na porażke (też wielką) już mniej. Jak składaliśmy dokumenty wszystko wyglądało ok, nawet lepiej niż przypuszczałem. Mało osób złożyło dokumenty, chyba wszystką kasę muszą wydać, mamy nadzieje że jak już składają wnioski to nie na całą kasę. Ja mam nadzieje że w poniedziałek zgarne swoją część, a R... swoją ;) więc, że zgarniemy dwie części torta.
Cały czas prasujemy nad wyglądem tej strony oraz kilku innych. Już niedługo pewnie zauwarzycie duże zmiany, mamy nadzieje że na lepsze. Bardzo się staramy aby dopasować się do potrzeb osób odwiedzających tą stronę. Jeśli masz jakieś uwagi napisz do nas - skorzystaj z naszego formularza kontaktowego.
Jak zwykle opóźnienia. Człowiek zakłada, że zrobi coś szybko, bez problemu, a tutaj wyskakują jakieś nieprzewidziane. Jak zwykle mam dość sopore opóźnienie. Ile ? Tego się nie da tak łatwo policzyć, ale myśleliśmy, że już w tym tygodniu będziemy mieć to gotowe co zakładaliśmy. Niestety nieudało się. Mamy nadzieje, że przez weekend coś się wyjaśni. Na pewno wyjaśni się sprawa z poniedziałkiem, ale o tym już pisałem w poprzednim poście. Więc poniedziałek to jest bardzo ważny dzien. Jak nie najważniejszy ! Ciekawe co będzie jak nie wyjdzie, ja zakładam że wyjdzie i na bank się nie podam. Więc do dzieła. Tworze te głupie wpisy i już mam dosyć, ale dziś jeszcze podziałam. Zobaczymy co z tego wyjdzie, mam nadzieje że to coś pomorze !
No własnie co z tym poniedziałkiem. Chodzi oczywiście o ten poniedziałek co teraz będzie (17.03). Pewnie się dużo wyjaśni, a konkurencja będzie nas bacznie obserwować, czy nam się udało. Mam nadzieje, że się uda. Ostatnio ten serwis oparty był na jakiś głupich tekstach, postaram się teraz to zmienić, warto mieć ciekawe artykuły.Na pewno będzie się tutaj pojawiało coraz więcej ciekawych artykułów z elektroniki, techniki oraz automatyki. Postaram się zmienić oblicze tego serwisu, nie wiem czy się uda, na pewno jakby ktoś pomógł mi tworzyć te wszystkie stronik, byłoby lepiej. Niestety nie ma na kogo liczyć, ale pewnie później znajdzie się wielu chętnych (hehe tak jakby coś wyszło). Zobaczymy w poniedziałek pewnie się dużo wyjśni, dowiemy się czy możemy liczyć na pomoc, czy tylko możemy liczyć na siebie. Wszystko w poniedziałek ....
Charakterystyka złóż rud miedzi w Polsce. Polska zajmuje 8 miejsce na świecie pod względem zasobów miedzi. Zawartość ilościowa czystej miedzi w rudzie: wynosi średnio 2%. Ogólne zasoby złóż miedzi w Polsce ocenia sie na 2291.1 mln ton. Przemysłowe znaczenie mają w Polsce cechsztyńskie rudy miedzi na Dolnym Śląsku - Warstwy miedzionośne w rejonie Bolesławca . Składają się z marg li z cienką warstewką wapieni dochodząca do 3 cm , - Złoże rud miedzi w Legnicko-Głogowskim zagłębiu micdziowym składa się z trzech różnych rodzajów skał idąc od dołu: a) piaskowców-, b) łupkó w ilasto-marglasych l ub ilasto- dolotomitycznych, c) węglanów- wapni na ogół dolomitycznych i dolomitów wapnistych . Te trzy rodzaje skal występują na całym obszarze Lubinsko Głogowskiego Zagłębia Miedziowego. Złoże rudy miedzi występuje na głębokości 440-1500m. Powierzchnia obszarów- oórniczych wynosi 409.8 km2 a terenów górniczych 461.9 km ". , Miąższość (od 1 do 26 m ) złoża w zasobach całkowitych: złoże cienkie o miąższości < 3m - 34.6% zasobów, złoże średnic o miąższości od 3 do 4,5m - 29,9% zasobów, łoże grube o miąższości > 4.5 m - 35.5% zasobów. Cechsztyńskie złoża rud miedzi mają charakter pokładu i występują na obszarach o znacznych powierzchniach. W procesach hutniczych pozyskuje się metale współwystępujące w złożu rud miedzi tj. srebro, złoto i inne. Problemy ekologiczne związane z wydobyciem rud miedzi i przetwórstwem Ruda może być wydobywana metodą odkrywkową i głębinową, Ze względu na głębokość zalegania rud miedzi. W Polsce wydobywa się je tylko metodą głębinową na głębokości do 1300 m . Wpływy eksploatacji górniczej na środowisko ujawniają się w postaci : a) Wpływów bezpośrednich - przcjawiającycch się jako deformacje ciągle, będące rezultatom wybrania złoża powstania a następnie likwidacji pustki poeksploatacvjnej : b) Wpływów pośrednic h - związanych z drenażem górotworu przez prace górnicze, i obniżeniami w wyniku odwodnienia oraz wpływów parasejsmicznvch spowodowanych wstrząsami górniczymi. Do wpływów technologii stosowanych przy wydobyciu i przeróbce kopaliny zaliczamy : ˇ emisję zanieczyszczeń do powietrza atmosferycznego ˇ przekształecnia terenów. ˇ zmiany stosunków wodnych ( odwodnienie obszaru ) . ˇ uciążliwość akustyczną. Ad. A Emisja zanieczyszczeń Emisja zanieczyszczeń do atmosfery ma miejsce z szybów wydechowych, pieców szvbowvch, konwektorów oraz składowiska „Żelazny Most". Do zanieczyszczeń zaliczamy: pvłv z odsłoniętych plaż składowiska Żelazny Most dwutlenek siarki (SO2) : główny produkt gazowy powstający w hutnictwie miedzi. Emisja tego gazu z pieców szybowcowych została niemal całkowicie wyeliminowana po unowocześnieniu technologii i kierowaniu gazu na instalacje odsiarczające. Ad. B Przekształcenia terenów ; 1. Wyłączenie dużych obszarów z użytkowania. Zmiany formy użvtkowania terenów rolno-leśnvch na przemysłowe na powierzchni ponad 3.5 tyś. ha. z czego 2760 zajmują obiekty składowisk odpadów flotacyjnych z urządzeniami wodnymi i do hydrotransportu szlamów. 2. Wytwarzanie i zagospodarowanie na powierz chni odpad ów mineralnyc h a) Skała płona i nadmiar mas zicmnych robót budowlanych obiektów górniczych, w ilości około 5 mln. m3 ulokowane w hałdach na powierzchni 80 ha . b) Odpady flotacyjne powstaje ze wzbogacania urobku rud miedzi (96% masy wydobycia), w łącznej ilości 543 mln t on (357 mln m3). które ulokowano w tzw. mokrych składowiskach: 1968-1980 .,Gilów" 93 mln ton i od roku 19.. " Żelazny most"- 450 mln ton. Ad. C Zmiany stosunków wodnych 1. Odwodnienie obszaru 2. Zasolenie wód podziemnych i powierzchniowych. W ramach odwodnienia złoża do końca roku 19.. odprowadzono na powierzchnię ok. 604.2 mln m3 wody zasolonej z ładunkami. Główna ilość wód kopalnianych została odprowadzona do wód powierzchniowych w tym głównie do Odry w Głogowie. Ad. D Uciążliwość akustyczną D la terenów chronionych położonych w sąsiedztwie kopalń obowiązuje klasyfikacja akustyczna ustalają dopuszczalne równoważne poziomy dźwięku, które wynoszą: 50 dB (A) w godz. 6°0-22.00. 40 dB (A)w godz. 22- 6 oo 75 dB (A) maksymalny poziom dźwięku. Głównymi zródłami hałasu są stacje wentylatorowe. Obliczony poziom mocy akustycznej stacji wentylatorów można określić na 103 dB (A). Notuje się przekroczenia hałasu o 6-9 dB. Składowiska odpadów flotacyjnych Największe zagrożenie stanowi składowisko „Żelazny Most". Zbiornik zajmuje powierzchnię 1670 ha . Składowisko odpadów flotacyjnych zagraża naturalnemu środowisku poprzez; ˇ Filtrację wód. nadosadowych w podłoże składowiska i przenikanie tych wód na przedpole ˇ Awarie sytemu rurociągów, którymi odbywa się technologiczny obieg wód i odpadów. ˇ Emisję pyłów wywiewanych z odsłoniętych plaż składowiska. Największe zagrożenie stanowi proces filtracji wód nadosadowych ze względu na to. że filtrujące zasolone wody powodują degradację słodkich wód podziemnych, a pośrednio także wód powierzchniowych i gleb. Proces ten prowadzi także do spiętrzania wód gruntowych wokół składowiska, lokalnych, podtopień terenów oraz wzrost przepływów w ciekach powierzchniowych (w dużym stopniu niwelowane przez rowy opaskowe). Degradacja środowiska glebowego polega głównie na: • uszkodzenia geomechaniczne pokrywy glebowej • stałe podtopienia terenu • podwyższone zawartości metali ciężkich (głównie ołów i miedź) • zanieczyszczenia gleb wskutek pylenia z odsłoniętych plaż składowiska Zanieczyszczenie powietrza ma miejsce wskutek; - pylenie z odsłoniętych plaż składowiska Działania profilaktyczne w zakresie ograniczenia ilości odpadów flotacyjnych: ˇ Wdrażanie nowych technologii do eksploatacji cienkiego złoża. ˇ Czyste wybieranie złóż, ˇ Zagospodarowanie kamienia z wyrobisk w skale płonej na dole kopalni, ˇ Zagospodarowanie wytworzonych odpadów poflotacyjnych do podsadzki ˇ Dosadzanie starych zrobów i licyfikacji pustek w utworach nadzłożowych ˇ Priorytetem powinno być wyeliminowanie lub ograniczenie pozyskania materiału podsadzkowego na powierzchni Od roku 1930 kiedy to Huta Miedzi "Legnica" „Głogów I" znalazła się na Czarnej Liście zakładów najbardziej uciążliwych dla środowiska podjęto szereg działań mających na celu eliminację źródeł zanieczyszczeń.
Złoża cynku i ołowiu są złożami hydrotermalnymi, działalność magmy, wody osadzają składniki w skale otaczającej. Złoża rud Zn i Pb są związane z dolomitami, utworami wapiennymi, rzadziej z piaskowcami. Występowanie: najczęściej związane ze złożami geosynklinalnymi i platformowymi. Złoża ze Skandynawii- orogeneza kaledońska; Azja Środkowa- orogeneza hercyńska; Niemcy, Włoch, Austria, Jugosławia, Bułgaria- orogeneza alpejska; Francja, Niemcy, Polska, Kanada, USA- złoża platformowe. Towarzyszą złoża siarczanowe ( gips, sól kamienna), a klimat suchy, duże zasolenie. Skały ciemne, co spowodowane jest niewielką obecnością substancji organicznej, pewne ilości związków żelaza i manganu. Forma: złoża Zn i Pb tworzą główne pokłady, rzadziej soczewy i gniazda, wyjątkowo są jednopokładowe( są wielopokładowe), łączone z określonymi podłożami, zazwyczaj z wapieniem muszlowym, linia spągu ( dolnej części) jest ostro oddzielona od skały płonej. Linia stropu nieregularna; właściwe złoże z przeławicających się warstw nośników Pb i Zn i warstw płonych. Bogate fragmenty złóż ujawniają budowę brekcji, głębszą miąższość, skomplikowana linię stropu, zanika czasem pokładowa forma złoża, tworzą się fragmenty gniazdowe. W obszarach geosynklin- sfałdowane, poprzecinane uskokami. Obszary platformowe- złoża leżą spokojnie, poziomo, czasem w miejscowych obniżeniach, budowa geologiczna bardziej prosta niż w obszarach geosynklinarnych. Właściwości fizyczne- agregaty ( tworzą je złoża) z dodatkiem pirytu, miedzi, galeny. Tekstury warstwowanie, skorupowe, żyłkowe, brekcjonowane, rudy o charakterze metasomatycznym lub impregnacyjnym. Złoża hydrotermalne , do unikalnych złóż- te pow. 5 mln ton Zn i Pb, duże od 600-2 mln, średnie 200-600 tys., małe poniżej 200 tys. ( bardzo duże >2,5 mln). Występuje: USA, Rosja, Australia, Kanada, Meksyk, Peru, Europa, Jugosławia, Polska. Światowa produkcja: 3,5 mln ton; 49 krajów. Polska Złoża Zn i Pb- eksploatacja na terenie śląsko- krakowskim, ołów w Lgomie okolice Zawiercia. Przejaw okruszczowania Zn i Pb w wielu punktach naszego kraju, ale eksploatacja się nie opłaca. Dolny Śląsk- Miedzianka, Boguszów, Srebrna Góra, Góry Świętokrzyskie( galena w wapieniach w okolicach Kielc, Chęcina, Strawczynka), rudzie towarzyszy baryt i siarczany. Złoże bardzo ważne. Składniki charakteryzują złoże polimetaliczne, b. bogate. Pierwszy szyb w Lubinie( szyb bity), aby wydobyć z rudy piaskowej miedź; proces flotacji- 2 ciecze, które się wzajemnie nie mieszają, tworzy się emulsja, materiał szybko się rozdrabnia, przeżuca do koryta, tam doprowadza się dyszę pod ciśnieniem, do rury ma przykleić się np. dodany ksantogenian i wtedy w formie banieczki ruda unosi się do góry. Problem to dobranie komponentu, który nie będzie się wiązał z rudą. Proces hałdowania skał płonych- Żelazny Most. Rejon bytomsko – tarnogórski, olkusko- trzebiński, siewierski. Roczne wydobycie 5,5 mln t. Pb na zimno dawał się modelować; łatwokształtny; 2000-3000 lat p.n.e. Razem z tą rudą występuje srebro. Cynk- stopy z miedzią w okresie brązu, zaistniał w XVIII wieku. Ołów składnik akumulatorów, osłony kabli, stopy z arsenem, antymonem, do farb użytku zewnętrznego. Cynk stopy, zwłaszcza z miedzią= mosiądz, pokrywanie utworów stalowych, drutów, nie ulega korozji. Związki cynku i ołowiu- przemysł farbiarski. Kruszce ołowiu Galena 87,6% PbS, Diemosonit 50,8% 2PbSSb 2 S 3, bulanżeryt 55,4 %, burnanit 42,6%, cerusyt 77,6%, anglezy 68,3%. Kruszce cynku ˇ sfaleryt 67% Zn Zn S, ˇ smitsoryt 52% ZnCO , ˇ kalanym 53,7% ZnSi 2 O 7 (OH)H 2 O, ˇ wilemit 59% Zn 2 SiO , ˇ franklinit 17-25% ZnO ( ZnMn)O Fe 2 O 3 Często kruszcze miedzi, srebra, żelaza. Rudy polimetaliczne, charakter siarczkowy( charakterystyczne dla rud pierwotnych). Eksploatacja od 6-10% Zn, 3-5% Pb. W złożach większych zawartość do 2,5% Zn i do 1% Pb. Dzisiejsze formy mogą być wynikiem pewnych przekształceń zachodzących pod wpływem diagenezy. 3 teoria: (char. osadowo- hydrotermalny) dolomity kruszconośne powstają w wyniku działalności wód mineralnych na wapienie, kruszce- sedymentacji wody wzbogaconej materiał z eksploatacji podwodnej. Tereny poprzemysłowe cynkowo- ołowionośne: -nieużytki rolnicze: a) warpy, b) zwały kopalniane. Tereny poeksplatacyjne tworzą powierzchnie zwałowisk określane nazwą warpi lub terenów pogalmanowych. Nazwę tę nadano ze względu na powtórne przekopanie w celu uzyskania rud galmanowych(rud Zn). Nieużytki górnictwa rud Zn i Pb nazywamy zwałami kopalnianymi(łącznie z warpiami)- jestto mieszanina różnych utworów skały płonnej głównie dolomitów oraz piasków, piasków i zwirów. Warpie są nieużytkami kopalń galono-galmanowych(siarczki Pb i rudy Zn) pochodzącymi z wczesniejszych okresów eksploatacji rudy. Zwały kopalniane charakteryzują się zmiennymi stosunkami wodnymi, utrudniając ichrekultywację. Sukcesja naturalna na tych terenach jest powolna. Występują tutaj wcześniej zasadzone las.
Warunki morfologiczne: Ukształtowanie terenu – spadki terenu: v Kierunek rolny: - grunty orne – 1:8 (1:10, 1:15) - TUZ: Łąki 1:8 (18%) Pastwiska 1:3 (17%) v Kierunek leśny: -Las – 1:2 (50%) v Kierunek Specjalny – wodno – rekreacyjny Część podwodna 1:4 Część nadwodna 1:8 – 1:10 W przypadku skarp wyższych niż 10 metrów należy wykonać terasy, aby zapobiec erozji stosuje się również takie zabezpieczenia jak: płotki wiklinowe, siatki ochronne, materiały włókninowe, włókniny, kratownice Jakość gruntów materiałów poddawanych rekultywacji: Grunty dobrej jakości zagospodarowane w kierunku rolniczym Grunty słabe w kierunku leśnym lub specjalnym. Przy określaniu jakości gleby bierzemy pod uwagę: v Właściwości fizyczne – zależne od składu granulometrycznego, v Skład mineralogiczny i petrograficzny, v Podatność na wietrzenie v Skład chemiczny, zwłaszcza zasobność w składniki pokarmowe, obecność składników toksycznych, Istnieją dwa sposoby oceny przydatności rekultywacyjnej materiału: 5 klas według Skawiny (na podstawie właściwości fiz i chem) Klasa I – grunty najlepsze przydatne do zagospodarowania rolniczego, grunty potencjalnie produktywne (lessy, lessopodobne) Klasa II – Zagospodarowanie rolne po przeprowadzeniu zabiegów melioracyjnych, a także kierunek zagospodarowania leśny (gliny pylaste i ilaste zasobne CaCO3) Klasa III – Rekultywacja rolna i leśna po zastosowaniu intensywnych zabiegów melioracyjnych (piaski gliniaste pylaste) Klasa IV – Grunty jałowe, rekultywacja rolna po intensywnych zabiegach melioracyjnych (utwory piaszczyste, kamieniste i żwirowe) Klasa V – Grunty toksyczne, nadmiernie zasolone z domieszką pirytów Liczba bonitacyjna – LB system punktowy Klasa A – zagospodarowanie rolne >75 LB Klasa B – zagospodarowanie leśne 50-75 LB, Klasa C – zagospodarowanie leśne z częściowym ulepszeniem 20-50 LB Klasa D – Utwory nieproduktywne wymagają użyźnienia lub izolacji <20LB Możliwość przykrycia gruntu nisko produktywnego warstwą żyznej gleby Grunty jałowe można przykryć jakimś lepszym materiałem. Kierunki zagospodarowania docelowego i klasa bonitacyjna zależy od: v Rodzaju materiału przykrywającego, v Miąższości warstwy przykrywającej Im większa miąższość i jakość tym lepszą klasę można uzyskać - Rekultywacja rolna – grunty do klasy IVa - Rekultywacja leśna - IVb-VI Szczególne właściwości materiału (np. aktywność termiczna) Warunki hydrologiczne; v Aktualne v Prognozowane Tereny zawodnione – rekultywacja w kierunku wodnym Wyrobiska suchogruntowe, zwały. Inne Uwarunkowania: v Ekonomiczne – rekultywacja techniczna (koszty formowania wysypiska bardzo różnorodne) v Społeczne – potrzeby ludności Administracyjne – zagospodarowanie zgodne z aktualnym prawem zagospodarowania przestrzennego terenu, uzgodnione z władzami lokalnymi
BIOLOGICZNE METODY OCZYSZCZANIA GLEB „In situ” fitoekstrakcja – usuwanie met. z gleby przez wykorzystanie roślin o naturalnych zdolnościach do pobierania, akumulacji i tolerancji dużych ilości metali. Fitoulatnianie – polega na pobieraniu przez rośliny jonów takich pierwiastków Hg, As, Se i przekształcaniu ich w zw. Lotne uwalniane do atmosfery. Fitostabilizacja – polega na inaktywacji metali w glebie poprzez zastosowanie różnych materiałów i substancji zmniejszających biodostępność metali, następnie wprowadzaniu roślin. Używa się wapna, kompostów itp. WYMYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ IN SITU Wprowadza się do zanieczyszczonej gleby przy pomocy systemów drenujących bądź studni zasilających wody z substancją, która zwiększa rozpuszczalność metali (sub. kompleksująca). Po zaaplikowaniu tej substancji następuje mobilizacja metali ciężkich do fazy ciekłej. Odcieki zostają od pompowane. Przy stosowaniu tej metody występuje ryzyko zanieczyszczenia wód podziemnych. Omawiana metoda jest przydatna do oczyszczania jednorodnych, przepuszczalnych gleb. Wadą jej jest wysoki koszt. UWALNIANIE METALI EX SITU Ekstrakcja metali ciężkich odbywa się w zakładzie oczyszczającym. Ekstrahujący roztwór przepuszcza się przez warstwę gleby do momentu oczyszczenia gleby lub przynajmniej do osiągnięcia stanu, w którym dalsze przepłukiwanie gleby nie daje już żadnych efektów. Wysoki koszt oraz konieczność dalszego oczyszczania gleby w Elu przywrócenia właściwości fizykochemicznych oraz życia biologicznego jest podstawowym ograniczeniem tej metody w codziennym stosowaniu. METODY ELEKTROCHEMICZNE Metody te opierają się na mechanizmie elektrolizy. Po silnym zakwaszeniu gleby i uruchomieniu metali w formie kationów wprowadza się do gleby elektrody. Jest to b. kosztowna metoda, silnie obciążająca środowiska. METODY FITOREMEDIACJI Metoda ta jest przyjazna środowisku. Wykorzystuje się tu organizmy żywe, głównie rośliny wyższe. Fitoremediacja jest technologią oczyszczania środowiska. Wykorzystuje ona zdolności roślin do pobierania i kumulowania w swoim organizmie między innymi metali ciężkich. Przy okazji zapewnia ona ochronę przeciw erozyjną. FITOSTABILIZACJA W metodzie tej wykorzystuje się rośliny, które przez absorpcję oraz akumulację przez korzenie, adsorpcje na powierzchni korzeni. Polega ona na inaktywacji metali w glebie poprzez zastosowanie różnych materiałów oraz substancji powodujących zmniejszenie bioprzystępności metali dla roślin, następnie wprowadza się roślinność. Celem fitostabilizacji jest zmniejszenia ryzyka większego zanieczyszczenia środowiska. Proces ten zmniejsza mobilność metali i zapobiega ich migracji do wód gruntowych, powietrza włączenia do łańcucha pokarmowego. FITOWOLATYLIZACJA (FITOODPAROWYWANIE) Metoda ta polega na intensywnym pobieraniu z gleby rzez rośliny niektórych pierwiastków (Hg, As, Se) i przekształceniu ich w formy lotne. Metoda ta zagraża środowisku. FITOEKSTRAKCJA Pobieranie przez korzenie roślin z gleby zanieczyszczeń metalicznych, następnie ich transport do części nadziemnych i akumulacja w nich. Należy zastosować rośliny tolerujące wysokie stężenia metali w glebie i wynoszące jednakowe wielkości metali z jednostki powierzchni obszaru rekultywowanego. Wykorzystuje się tu rośliny o dużej zdolności akumulacji metali w biomasie, bądź roślin o dużej biomasie, albo przez zastosowanie substancji kompleksujących. Do hiperakumulatorów zalicza się rośliny, które mają w swojej biomasie powyżej 1% s.m. dla Zn, Ni, Mn; 0,1% s.m. Cu, Pb, Se, As, Co oraz 0,01% s.m. Cd. Rośliny o dużej biomasie mają głęboki system korzeniowy umożliwiający pobieranie metali z głębszych profili glebowych, ich biomasę wykorzystuje się do celów energetycznych. Dodatkowym plusem jest znana metodyka uprawy tych roślin. INDUKOWANA FITOEKSTRAKCJA Metoda ta łączy dwie metody. Stosuje się rośliny o dużej biomasie, a dodatkowo w celu zwiększenia pobierania metali stosuje się substancje chelatujące np. kwas cytrynowy, winowy, EDTA, EDDS i in.. W metodzie tej istnieje ryzyko skażenia wód podziemnych i terenów przyległych.
Polega na stosowaniu barier na powierzchni gleby uniemożliwiających infiltrację wód opadowych oraz erozji gleby. Ogranicza to migrację metali do wód gruntowych. Stosowane są często warstwy z asfaltu, czystej gleby. Dodatkowo stosuje się warstwy iłu lub tzw. geotekstyliów. Inne metody to stosowanie cementu lub stapianie gleby w wysokich temperaturach (1600-2000stC). Duży koszt, wymagania techniczne, ma ograniczone zastosowanie.
Polega na wymywaniu metali z usuniętej gleby przy pomocy roztworów ekstrahujących. Minusem jest wysoki koszt i poddanie gleby dalszym zabiegom w celu przywrócenia funkcji biologicznych.
Efekt immobilizacji w fazie stałej gleby uzyskuje się poprzez odpowiednią modyfikację właściwości gleby, które odpowiedzialne są za rozpuszczanie metali np. poprzez wapnowanie, wprowadzanie związków chemicznych, które tworzą z metalami nierozpuszczalne związki, wprowadzanie substancji o dużej pojemności sorpcyjnej, dodatek torfu, kompostu, zeolitów itd. Unieruchamianie polega na usunięciu zanieczyszczonej warstwy gleby, następnie teren pokrywa się czysta glebą i wprowadza roślinność. Ma ona zastosowanie do oczyszczanie niewielkich powierzchni, jest bardzo kosztowna.
Rekultywacja – zespół prac i czynności wykonywanych w celu przywrócenia terenowi zdegradowanemu zdolności produkcyjnych i umożliwiających jego zagospodarowanie. Zgodnie z prawem obowiązującym w naszym kraju całość kosztów rekultywacji pokrywa sprawca. Zgodnie z ustawą „Prawo Ochrony Środowiska” obszary, na których stwierdzono przekroczenie standardów jakości muszą być rekultywowane. Wg POŚ rekultywacja to usunięcie zanieczyszczeń do stanu określonego standardami jakości. Rekultywacja na zasadach ust. O ochronie gruntów rolnych i leśnych z 1995 roku: - w świetle tej ust. Przez rekultywację rozumie się nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytecznych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, - poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych - uregulowanie stosunków wodnych - odtworzenie gleb. Poprawę właściwości chemicznych gleb zanieczyszczonych metalami ciężkimi oraz zmniejszenie ryzyka ekologicznego można uzyskać przez: - zmniejszenie całkowitej zawartości metali ciężkich w glebie - unieruchamiając i zmniejszając rozpuszczalność metali ciężkich. Najskuteczniejszymi metodami usuwania metali ciężkich z gleby są: metody In situ – wymywanie z gleby metody ex situ – ekstrakcja metali z gleby metody elektrochemiczne (In situ i ex situ) odparowywanie fitoremediacja
Zanieczyszczenie gleb substancjami ropopochodnymi występuje w coraz większym nasileniu w miarę rozwoju zużycia paliw płynnych w komunikacji i energetyce. Zanieczyszczenia ropopochodne gleb związane są przede wszystkim z eksploatacją różnych zbiorników i rurociągów, stacji paliw płynnych, w których na skutek częstych, nawet drobnych awarii następuje wyciek produktów naftowych do gleby. Wielkość negatywnych skutków wycieku paliwa na środowisko glebowe zależy od ilości i rodzaju produktów zanieczyszczających glebę. Zanieczyszczenia gleb produktami ropopochodnymi powodują negatywne skutki polegające na zniszczeniu biologicznie czynnej powierzchni i pozbawienia jej właściwości produkcyjnych. Niezwykle istotny z punktu rekultywacji jest skład frakcyjny tworzący ropę naftową (benzynę, paliwa lotnicze, oleje napędowe, smary, bituminy itd.). Poszczególne frakcje różnią się między sobą wielkością cząstek, a więc i właściwościami fizycznymi np. benzyna ma niska temperaturę wrzenia. Im wyżej cząsteczkowe frakcje np. oleje, smary, asfalt, bituminy tym temperatura wrzenia wzrasta. Inne właściwości zmieniają się niekoniecznie wraz ze wzrostem cząsteczek np. rozpuszczalność w wodzie jest z reguły bardzo mała. Oprócz wielkości cząstek o właściwościach fizycznych substancji decyduje także budowa cząstek, przynależność do alkanów, cykloalkanów, arenów, czy też WWA. W ropie naftowej alkanów jest kilkadziesiąt procent, podobnie cykloalkanów. Związki aromatyczne takie areny występują w niewielkiej ilości, ale są silnie toksyczne, stąd ich ważna rola. Ponadto są one dość dobrze rozpuszczalne w wodzie i maja raczej małą lotność. WWA jest mało w ropie, są to związki rakotwórcze (np. benzopiren) jednakże nierozpuszczalne w wodzie (nie są wymywane do wód, lecz zatrzymywane w glebie). Parafiny są substancjami o liniowych łańcuchach stąd ich bardzo wysoka lotność. Pozostałe substancje: ˇ benzyna - zagrożenie wybuchem, ze względu na znaczną lotność, bardzo silnie wpływa na smak, zapach wody; etery składnik benzyny są bardzo łatwo rozpuszczalne w wodzie, ˇ oleje napędowe - zawierają toksyczne składniki aromatyczne i WWA, ˇ oleje smarowe i smary - szkodliwe, głównie oleje przepracowane (zawierają metale ciężkie, WWA, PCB, cykloalkany i areny), ˇ asfalt i bituminy- zagrożenie nie wielkie , Słaba rozpuszczalność w wodzie i słaba zwilżalność substancji organicznej powoduje, że woda trudno przepływa przez te substancje w przestworach glebowych, płynie swoim torem i omija je. Utrudnia to niestety rekultywację gdyż jedną z metod jest kontrolowane przemywanie gleby w celu usunięcia zanieczyszczenia, natomiast tu woda nie wymyje hydrofobowej substancji ropopochodnej. Substancje ropopochodne w profilu w strefie aeracji tworzyć niejednorodne skupiska, kliny i soczewy, natomiast w strefie saturacji zatrzymywana jest na powierzchni wody gruntowej. Formy występowania substancji ropopochodnych w glebach: faza stała - asfalt, bituminy, żywice; wypełniają silnie przestwory ale nie są praktycznie szkodliwe, faza ciekła - niemobilne ciecze wypełniające przestwory glebowe; ciecze „zawieszone” w strefie aeracji; ciecze unoszące się na powierzchni wód gruntowych, przemieszczające się do strefy wznosu kapilarnego; rozpuszczone w wodzie, faza gazowa - pary węglowodorów, Rekultywacja gruntów zdegradowanych substancjami ropopochodnymi jest niezwykle trudna i kosztowna, biorąc pod uwagę fakt, że zanieczyszczenia z tych produktów sięgać mogą nie tylko warstw powierzchniowych, ale również głębszych warstw gleby. Rekultywacja uwarunkowana jest ponadto czynnikami geologicznymi i wodno-glebowymi terenu. W rekultywacji stosuje się metody mechaniczne, termiczne i chemiczne. Obok wymienionych metod wprowadzane są ostatnio sposoby oczyszczania gleb i gruntów przy użyciu specyficznych mikroorganizmów, powodujących rozkład węglowodorów aromatycznych w paliwach. W większości przedstawionych metod rekultywacji występuje konieczność zdjęcia zanieczyszczonych warstw gruntu i oddzielnego zastosowania zabiegów oczyszczających, np. kompostowania z materiałami organicznymi dla wzmożenia biologicznych procesów rozkładu węglowodorów aromatycznych.
DODAWANIE DO GLEBY SUBSTANCJI PRÓCHNICZNYCH- polega na wzbogacaniu gleby w substancje próchnicze, które pochodzą głownie z gleb przeznaczonych na cele nierolnicze (zdejmowanie wierzchniej warstwy gleby). Ten proces ma zastosowanie na glebach lekkich, ubogich w materię organiczną. Substancje próchniczne wpływają dodatnio na tworzenie się struktury agregatowej gleb, poprawiając stosunki wodno - powietrzne. Próchnica działa jako lepiszcze strukturotwórcze, powodując sklejanie elementarnych cząstek masy glebowej w agregaty. W glebach piaszczystych powoduje to zwiększenie ich związłości, a w glebach o cięższym składzie granulometrycznym, wpływa na zmniejszenie zwięzłości.
IŁOWANIE- jest zabiegiem wzbogacającym glebę w minerały ilaste. Wykonuje się je poprzez wprowadzanie do gleby iłów, popiołów itd. Iłowanie ma zastosowanie na glebach lżejszych, ponieważ ten zabieg jest skuteczniejszy tylko do uzyskania 15% udziału części spławianych w składzie granulometrycznym. Po wyżej tej wartości występują trudności w wymieszaniu dodawanych materiałów z całym profilem glebowym. W wyniku orki tworzy się wówczas warstwa iłu zmieniająca niekorzystnie uwilgotnienie wierzchniego poziomu gleby (hamuje przesiąkanie wody w głębsze części profilu glebowego).
WAPNOWANIE GLEB- zabieg polegający na nawożeniu gleb kwaśnych dużymi dawkami nawozów wapniowych. Ma on na celu zobojętnienie nadmiernej kwasowości gleb oraz polepszenie właściwości fizyczno-chemicznych gleb, a zwłaszcza ich struktury, m.in. przez koagulację koloidów glebowych i wpływ na kierunek rozkładu resztek organicznych. Zwiększa on również działanie innych nawozów mineralnych i organicznych, a wielkość dawek jest zależna od pH gleby, jej składu granulometrycznego i gatunku uprawianych roślin. Zwiększając odczyn przez wapnowanie do 7-8 sprzyjamy procesom humifikacji, czyli powstawaniu próchnicy, a tym samym zwiększa się kompleks sorpcyjny gleby. Wprowadzony do gleby wapń umożliwia zlepianie się cząstek glebowych, tworząc strukturę gruzełkowatą, przez co ułatwia się dostęp wody i powietrza do korzeni roślin oraz uaktywnia kompleks sorpcyjny.
Kompleks sorpcyjny odgrywa istotną rolę w sorpcji wymiennej gleb. Sorpcja wymienna polega na zatrzymywaniu składników na drodze wymiany jonów pomiędzy kompleksem sorpcyjnym a roztworem glebowym. Wymiana kationów miedzy kompleksem sorpcyjnym a roztworem zachodzi do momentu ustalenia się stanu równowagi. Gdy stężanie jonów w roztworze glebowym rośnie, zaczynają być sorbowane przez kompleks sorpcyjny do momentu osiągnięcia stanu równowagi. Gdy kationów z roztworu ubywa wówczas kompleks oddaje jony do roztworu i ustala się nowy stan równowagi. Zjawiska takie zachodzą podczas nawożenia oraz pobierania składników pokarmowych z roztworu glebowego przez rośliny. W naszych warunkach głównymi kationami występującymi w kompleksie sorpcyjnym są: wodór, wapń, a w mniejszych ilościach magnez, potas i sód. Wraz z akumulacją substancji organicznej i procesami jej rozkładu zwiększa się zawartość wodoru, który wypiera z kompleksu sorpcyjnego inne jony. Wymywanie zasad, a więc przede wszystkim wapnia, z warstw gleby powoduje oczywiście stopniowy wzrost stężenia jonów wodorowych, a tym samym zakwaszenie gleb. Im bogatszy w zasady jest kompleks sorpcyjny, a tym samym im większy jest udział frakcji mineralnych gleby oraz im więcej jest w glebie próchnicy wysycanej kationami zasadowymi, tym więcej ta gleba będzie mogła zobojętnić jonów wodorowych. Zobojętnianie to jest spowodowane przez jony zasadowe tkwiące w kompleksie sorpcyjnym tak w jego części mineralnej, jak i organicznej. Chodzi tu przede wszystkim o kationy Ca 2+ , Mg 2+ , K + , Na + . Po wyczerpaniu wolnych związków wapnia i magnezu zasorbowane w kompleksie sorpcyjnym jony Ca 2+ , Mg 2+ , K + , Na + SA wypierane przez jony wodoru, o ile jednocześnie te jony nie są dostarczane glebie w skutek intensywnego wietrzenia mineralnego lub z nawozów. Stopniowe nagromadzenie się jonów wodorowych w kompleksie sorpcyjnym powoduje znaczne zmiany tak w nieorganicznym, jak i organicznym składzie gleby. Kwasy huminowe przechodzą łatwo w stan zoli i zostają przez opady wypłukiwane do niżej położonych poziomów gleby. Minerały ilaste, które odznaczają się dużymi zdolnościami sorpcyjnymi, jak montmoryllonit, ilit i uwodnione miki, ulegają stopniowemu rozpadowi, szczególnie wtedy, gdy stopień nasycenia zasadami znacznie spadnie. W tych warunkach nagromadzają się minerały ilaste grupy kaolinitu, odznaczające się bardziej trwałą budową oraz znacznie mniejszymi zdolnościami sorpcyjnymi. Jeśli odczyn jest nieodpowiedni powoduje to w następstwie szereg niekorzystnych zjawisk, m.in.: hamowanie działalności mikroflory i mikrofauny, powstawanie niekorzystnych form próchnicy, niszczenie struktury gleby, wzmożenie procesów wymywania lub unieruchamiania składników pokarmowych, wzmożenie tempa wietrzenia minerałów,
Kompleks sorpcyjny- stanowi najbardziej rozdrobnioną, koloidalna część fazy stałej gleby, która ma zdolności wchłaniania, zatrzymywania i wymiany jonów pomiędzy roztworem glebowym a cząstkami kompleksu sorpcyjnego. Wchłonięte przez kompleks sorpcyjny jony nazywamy jonami zasorbowanymi. W kompleksie sorpcyjnym gleb rozróżniamy dwie kategorie zasorbowanych kationów: Kationy łatwo przechodzące do roztworu glebowego i które biorą czynny udział w różnorodnych fizyko- chemicznych reakcjach przebiegających w glebie, są to kationy wymienne, Kationy, które zostają unieruchomione w siatce krystalicznej minerałów i nie ulegają desorpcji lub ulegają z wielkim trudem. Przechodzą one do roztworu glebowego tylko w wyjątkowych sytuacjach, np. po zniszczeniu siatki krystalicznej minerałów. Kationy te nazywamy kationami niewymiennymi. Wielkość kompleksu sorpcyjnego gleb uzależniona jest od wielu czynników, a przede wszystkim od ilości i jakości poszczególnych komponentów tworzących kompleks sorpcyjny. W zależności od tego wielkość kompleksu w poszczególnych typach gleb jest bardzo różna. A zatem gleby próchnicze, torfy silnie rozłożone lub też zamulone gleby ilaste i gliniaste mają największy kompleks sorpcyjny, który dochodzić może do 50% ogólnej masy glebowej, gdy tymczasem gleby spiaszczone i piaski mają mniejszy kompleks sorpcyjny, czasem nieprzekraczający 1% ogólnej masy glebowej. Wielkość kompleksu sorpcyjnego i skład zasorbowanych przez niego kationów wywiera w dużym stopniu wpływ na strukturę gleby, jej stosunki wodno- powietrzne, reakcje roztworów glebowych, buforowość oraz żyzność gleb. Zasadniczo w kompleksie sorpcyjnym gleby można wyróżnić trzy części składowe: 1. Nieorganiczną ( mineralna część kompleksu sorpcyjnego), 2. Organiczną część kompleksu sorpcyjnego, 3. Organiczno- mineralną część kompleksu sorpcyjnego. 1.Nieorganiczna część kompleksu sorpcyjnego Mineralna część kompleksu sorpcyjnego składa się przede wszystkim: Z różnorodnych minerałów ilastych, będących produktem wietrzenia minerałów pierwotnych, są to minerały ilaste należące do grupy montmoryllonitów (o dużej powierzchni aktywnej wewnętrznej, o dużych zdolnościach sorpcyjnych), do grupy ilitu i kaolinitu, Z silnie rozdrobnionych minerałów pierwotnych, różne żele Al.(OH) 3 , Fe(OH) 3, SiO 2 , koloidowe wodorotlenki manganu nMgO?MnO 2 ?nH 2 O, W skład wchodzi również szereg wymiennie zaabsorbowanych kationów. 2. Organiczna część kompleksu sorpcyjnego Organiczna część obejmuje wszystkie połączenia organiczne, zarówno o charakterze nie próchniczym, jak i próchnicy właściwej. Na część nie próchniczą składają się proste związki organiczne tj. aminokwasy, węglowodany, lipidy. Mianem próchnicy określa się szereg wysokocząsteczkowych, ciemno zabarwionych i specyficznych dla środowiska glebowego połączeń organicznych. Kolejne ekstrakcje z kwasami i zasadami pozwalają na wydzielenie trzech głównych frakcji próchnicy: huminy, kwasy huminowe, kwasy fulwanowe. Substancje próchniczne odznaczają się silnym stopniem dyspersji i należą do typowych koloidów, przeważnie hydrofilowych, mających bezpostaciową lub skrytokrystaliczną budowę o dużej zdolności sorpcyjnej. Zdolność migracyjna związków próchnicznych w dużym stopniu uzależniona jest od odczynu i oksydoredukcyjnych właściwości środowiska. Liczne związki próchniczne łatwo wędrują w środowisku kwaśnym, tworząc roztwory koloidowe. Związki te są znacznie mniej ruchliwe w środowisku obojętnym lub zasadowym. Połączenia próchniczne są to polimery składające się z jednostek strukturalnych o charakterze izo- i heterocyklicznych pierścieni 5 i 6 węglowych. Do tego aromatycznego jądra przyłączone są łańcuchy węglowe o różnej długości zakończone grupami funkcyjnymi: karboksylowa, fenylowa, alkoholowa, ketonowa, karbonylowa i chininowa, aminowa. Grupy funkcyjne odpowiadają za dużą pojemność sorpcyjną i buforową próchnicy. Pojemność sorpcyjna próchnicy glebowej jest kilka do kilkunastu razy większa niż koloidów mineralnych. 3.Organiczno- mineralna część kompleksu sorpcyjnego. Można wyróżnić połączenia organiczno- mineralne o charakterze nie strukturalnym i strukturalnym. Połączenia nie strukturalne tworzą się między prostymi związkami próchniczymi i minerałami ilastymi oraz jonami metali. Połączenia strukturalne tworzą się natomiast między próchnicą i minerałami ilastymi w wyniku mechanizmów polegających na: pośrednictwie kationów metali II i III wartościowych, Ca 2+ , Al 3+ , Fe 3+ , tworzeniu mostków wodorowych, na reakcjach wymiany z amfoterycznymi tlenkami i wodorotlenkami powlekającymi powierzchnię minerałów ilastych. Tlenki i wodorotlenki przy wyższym pH gleby wykazują ładunek dodatni i mogą bezpośrednio łączyć z ujemnymi cząsteczkami kwasów próchniczych. Połączenia organiczno- mineralne odgrywają decydującą rolę w sklejaniu ziaren minerałów glebowych w większe agregaty i następnie w gruzełki tworzące struktura gleby. Ponadto połączenia te maja dużą pojemność sorpcyjną w stosunku do kationów i silnie zaznaczone właściwości buforowe
Erozja wietrzna polega na wywiewaniu i transporcie przez wiatr cząstek glebowych z jednego miejsca na inne. Zjawisko to w naszych warunkach klimatycznych ma miejsce na glebach uprawnych w okresie suszy oraz w okresie zimy, kiedy gleba jest przemarznięta i nie pokryta roślinnością. Zjawisko to najczęściej zaznacza się na terenach nadmorskich (piaski wydmowe) i Pustyni Błędowskiej. Najbardziej podatne na ten typ erozji są piaski i torfy, czego przyczyną jest mała zawartość w nich składników pokarmowych, co nie sprzyja rozwojowi roślinności, szczególnie traw i roślin motylkowych umacniających glebę. Wydmy takie są zupełnie nieprzydatne do użytkowania rolniczego. Na erozję wietrzną narażone jest 11% powierzchni kraju. DZIAŁANIA ZAPOBIEGAJĄCE EROZJI WODNEJ I WIETRZNEJ W celu przeciwdziałania erozji wodnej gleb Polski należy zastosować zespoły melioracji przeciwerozyjnych, zmierzających do zwiększenia prędkości spływu powierzchniowego i urozmaicanie tras odpływu. Melioracje powinny być zróżnicowane w zależności od ukształtowania powierzchni, podatności gleb na erozję oraz ukształtowania terenu zagrożonego erozją w zlewniach. Na glebach wytworzonych z utworów o luźniejszym składzie granulometrycznym przewagę powinny mieć zabiegi powodujące umocnienie powierzchni gleby, zwiększające zdolności strukturotwórcze (iłowanie) oraz utrwalenie tras odpływu za pomocą środków technicznych. Na glebach wytworzonych utworów luźniejszych o średnim i cięższym składzie granulometrycznym powinno się stosować zabiegi zwiększające chłonność wodną profilów glebowych (drenowanie) zmniejszające prędkość spływu powierzchniowego. Na glebach wytworzonych ze zwietrzelin różnych masywnych utworów macierzystych powinno się dążyć do zmniejszenia powierzchni gruntów ornych oraz stosować takie maszyny i narzędzia robocze, które ograniczają przemieszczanie się materiału glebowego w dolnej części stoku. Wiele tradycyjnych zabiegów przeciwerozyjnych stosowanych na glebach mineralnych to: zalesianie, zadarnianie, stosowanie orki zgodnie z przebiegiem warstwic, stosowanie odpowiednich gatunków roślin i płodozmianów. Erozję gleb o mniejszym poziomie próchnicznym można zmniejszyć stosując orkę z pogłębiaczem celem utrwalenia zgruźlonej ziemi i powiększenia retencji wodnej. Do zabiegów tych zalicza się także tarasowanie stromych stoków. Negatywnemu działaniu erozji wietrznej można przeciwdziałać stosując środki zapobiegawcze : zakładanie pasów ochronnych z drzew i krzewów (pasy drzew należy sadzić prostopadle do kierunku najczęściej wiejących wiatrów – przeważnie wierzby), ustawianie płotków ochronnych (do tego celu używa się siatek plastikowych, drucianych bądź sklejek). Stosowanie pasów ochronnych z roślin zbożowych (owies, żyto, jęczmień, pszenica) – w zależności od kierunku wiatru. Pas zboża może dać ochronę roślinom warzywnym na szerokości 10 m, wykorzystanie odpowiednich zabiegów agrotechnicznych (np.: wałowanie). Erozji wietrznej zapobiega się także poprzez stałe utrzymanie gleby wilgotnej.
Erozją wodną nazywamy różne zjawiska związane z rozmywaniem dennym i brzegowym w dolinach rzecznych, zmywaniem gleb na pochyłych terenach i szczytach górskich oraz z powstawaniem osadów w postaci dyluwiów i aluwiów w miejscach niżej położonych. Zjawiska te prowadzą do deformacji profilów glebowych, zabagniania terenów niżej położonych i zmiany warunków hydrologicznych. Intensywność erozji wodnej zależy od zróżnicowanie rzeźby terenu a zwłaszcza nachylenia i długości stoku, składu granulometrycznego i struktury gleby, nasilenia opadów, zabiegów agrotechnicznych (uprawa, wapnowanie) i pokrywy roślinnej. Na skutek erozji wiele materiału glebowego spływa z wodą do morza. Straty spowodowane wielkimi spływami i niszczącym działaniem wody są bardzo duże. Wraz z materiałem glebowym spływają do morza olbrzymie ilości niezbędnych dla roślin składników pokarmowych (szczególnie łatwo wymywaniu ulegają azotany, przyswajalny fosfor i potas). Erozja wodna może być powierzchniowa (płaska i liniowa) i podziemna (suffozja). Erozja powierzchniowa płaska jest to powolne i równomierne zmywanie gleb po stoku, któremu nie towarzyszy tworzenie się żłobin. Erozja powierzchniowa liniowa obejmuje zmywanie masy glebowej z tworzeniem się żłobin (wąwozy). Erozja podziemna polega na tworzeniu się w warstwach glebowych pustych przestrzeni w wyniku podziemnego przepływu wody. W ten sposób powstają pieczary i korytarze podziemne (tereny lessowe, krasowe). Na każdym terenie podatnym na erozje można mówić o erozji potencjalnej i aktualnej. Erozja potencjalna – stan zagrożenia terenu erozją, która obecnie nie występuje wyraźnie, ale może się ujawnić w pełni pod wpływem określonych warunków. Erozja aktualna – określa obecnie zachodzące procesy erozyjne. Erozja w ciekach trwa ciągle, jednak intensywność i kierunek działania nie zawsze są jednoznaczne. W rzekach odznaczających się dużymi spadkami oraz prędkościami może występować bardzo silna erozja, powodująca rozmywanie brzegów, dna, tworzenie się zakoli. W ciekach nizinnych ze względu na znacznie mniejsze spadki prędkości wody jest znacznie mniejsza i następuje osadzanie wnoszonego materiału. Rozróżnia się erozję wgłębną i boczną. Erozja wgłębna – charakteryzuje się zwiększaniem głębokości, pionowym wcinaniem się cieku w grunt. Jej intensywność zależy od prędkości wody oraz odporności gruntów tworzących dno. W jej wyniku powstają mechaniczne szkody powodujące przesuszenie terenów przyległych. Erozja boczna powoduje rozmycie brzegów koryta i doliny cieku, a także przesunięcie lub zakrzywienia poszczególnych odcinków cieków. W górnym odcinku cieku mamy do czynienia z erozją denną, a w dolnym z erozją boczną. Najbardziej stabilny jest środkowy odcinek rzeki. Na terenie naszego kraju około 20% powierzchni podlega degradacji na skutek erozji wodnej. Do terenów silnie zagrożonych zalicza się: Karpaty z Pogórzem, Sudety, Pogórze Sudeckie, Wyżynę Kielecko-Sandomierską, Krakowsko-Częstochowską, Lubelską, Pojezierze Bytomskie i Suwalskie. Erozję wodną można przedstawić w skali 5-cio stopniowej: 1° - erozja słaba wywołuje tylko niewielkie zmywanie gleby z poziomu próchnicznego, regenerującego się podczas racjonalnej uprawy roli, 2 ° - erozja umiarkowana może spowodować zmniejszenie miąższości poziomu próchnicznego i pogorszyć jego właściwości produkcyjne – plonowanie, 3 ° - erozja średnia, degraduje intensywnie poziom próchniczny, a często i poziomy gęstsze, jest przyczyną tworzenia się wąwozów i dolinek, 4 ° - erozja silna, niszczy przeważnie cały profil glebowy, 5 ° - erozja bardzo silna, niszczy cały profil glebowy, a nawet część skały macierzystej. Silnie narażone na erozję w stopniu 4 i 5 są góry Świętokrzyskie oraz pas Przedgórza Sudeckiego – sprzyja temu bardzo urozmaicona rzeźba terenu i duże opady.
Torfowisko stanowi geobiocenozę wykształcającą się w warunkach silnego uwodnienia z warstwy torfu o miąższości ponad 0,3 m. Są częścią pokrywy kuli ziemskiej powstałą w wyniku długotrwałego gromadzenia się dużej ilości szczątków roślinnych bogatych w węgiel. Torf jest utworem będącym efektem niepełnego rozkładu szczątków roślin niektórych zbiorowisk występujących w warunkach długotrwałego lub stałego zabagnienia wierzchniej warstwy gleby. Jego właściwości zależą od składu botanicznego torfotwórczych zbiorowisk roślinnych, stosunków wodnych i termicznych, w jakich szczątki ulegały rozkładowi. Podział: Torfowiska niskie położone są zwykle w dolinach rzecznych lub na terenach źródliskowych. Zasilane są ruchliwymi wodami przepływowymi rzek, strumieni zbiorników wodnych, wodami gruntowymi przesączającymi się, a także wodami powodziowymi. Wody te przepływają przez rozmaite podłoża o różnym stopniu rozpuszczalności, są więc zasobne w substancje mineralne, co stanowi przyczynę osiedlania się na terenach będących pod ich wpływem roślin wymagających pod względem pokarmowym. Zalegająca pod nimi warstwa silnie zalegającego torfu jest cienka. Flora torfowisk niskich nawiązuje do zbiorowisk szuwarowych (szuwaru właściwego i wielkoturzycowego), jak i do wilgotnych łąk i podmokłych lasów – olsów i łęgów. Często na obszarach źródliskowych wykazują silne związki z torfowiskami przejściowymi. Wyróżnia się 4 rodzaje torfów i torfowisk niskich: ˇ szuwarowe ˇ turzycowiskowe ˇ olesowe ˇ mechowiskowe (mszysto - darniowe) Torfowiska wysokie występują na wododziałach. Powierzchnia tych torfowisk bywa często wypukła, co łatwo zauważyć, gdyż wznoszą się ponad otaczający teren. Zasilane są one wodami z opadów atmosferycznych (śnieg, deszcz) albo jałowymi wodami stojącymi, dlatego roślinność porastająca i tworząca torfowiska wysokie zaliczana jest do mało wymagającej pod względem pokarmowym (roślinność oligotroficzna). Dominują mchy torfowe (Sphagnum), popularnie zwane mchami białymi, wśród których rozróżnia się torfowce kępkowe i dolinkowe. Torfowce kępkowe odznaczają się intensywniejszym przyrostem masy niż dolinkowe, w ten sposób, w miarę upływu czasu, zaznacza się coraz wyraźniejsza różnica między kępami a dolinkami. Kępy wyrósłszy do pewnej wysokości wchodzą w fazę niekorzystną dla swojego rozwoju, wysychają i obumierają, ulegając częściowemu rozkładowi. Tworzą się na nich małe zaklęśnięcia, w których zbiera się woda opadowa. W tym czasie postępuje proces zarastania dolinek i dochodzi do wyrównania powierzchni. Powoduje to z kolei znaczne podsuszenie dolinek, a w związku z tym na miejsca torfowców dolinkowych zaczynają wkraczać torfowce kępkowe. W miejscach natomiast poprzednich kęp wytwarzają się dolinki. Torfowisko wysokie co roku przyrasta na wysokość i na boki, tworząc niekiedy wznoszącą się kopułę. Dzięki takiemu szczególnemu rozwojowi mchów, zwanemu soczewkowatą regeneracją, powstają torfowiska wysokie. Wśród torfów typu wysokiego wyróżnia się 3 rodzaje: mszarny wysoki wrzosowiskowy wysoki bagnowy wysoki Charakterystycznymi gatunkami roślin spotykanymi na torfowiskach wysokich są: żurawina błotna, żurawina drobnolistkowa, rosiczka okrągłolistna, modrzewnica zwyczajna oraz liczne gatunki mchów torfowców. Torfowiska przejściowe są z reguły zbiorowiskami otwartymi, bezdrzewnymi, porastającymi bardzo wilgotne i podmokłe miejsca. Najczęściej mają one charakter zbitych darni tworzonych przez niskie turzyce. Charakteryzują się roślinnością mieszaną, złożoną z gatunków występujących na torfowiskach niskich i wysokich. Większość to rośliny zespołu dolinkowego z torfowisk wysokich, bowiem warunki panujące na torfowisku przejściowym są bardzo podobne. Torfowiska przejściowe są zwykle płytkie. Bliskość podłoża mineralnego ma wpływ na bujny rozwój wielkich turzyc, które przez płytkie warstwy torfu docierają korzeniami do warstw mineralnego podłoża. Wysokie i prawie trwałe podtopienie torfowiska przejściowego uniemożliwia rozwój na nich drzew i dlatego torfowiska te są zwykle bezleśne. Większość zbiorowisk przejściowych ma tzw. charakter emersyjny. Oznacza to, że przy podniesieniu się poziomu wody, powierzchniowa warstwa torfowiska z podłożem i żywymi roślinami może pływać po tafli wody. Roślinność tego typu torfowisk przejściowych ma duży udział w zarastaniu zbiorników dystroficznych (sucharów), tworząc pierwszą, inicjalną strefę wkraczającą na powierzchnię wody; poza tą strefą rozwija się roślinność torfowiska wysokiego. Torfowiska przejściowe mogą powstawać również na pokładach torfowisk niskich, po zaniku przepływu wód. Powoli zaczynają się wówczas wytwarzać warunki podobne do tych, jakie istnieją w dolinkach torfowiska wysokiego, co sprzyja osiedlaniu się torfowców dolinkowych, a potem innych roślin charakterystycznych dla dolinek wysokotorfowiskowych. Wkracza następnie brzoza, która szybko się rozwija i utrzymuje się do czasu intensywnego podtopienia. Po wypełnieniu powierzchni torfowiska zwartą masą torfu dopływ wód z zewnątrz ustaje. Na torfowisku pojawiają się kępy torfowe, na których osiedla się ponownie brzoza, a następnie sosna. Torfowisko przejściowe przybiera postać torfowiska leśnego. W śród torfów typu przejściowego wyróżnia się 2 rodzaje: mszarny przejściowy brzezinowy Torfowiska przejściowe są miejscem występowania dużej liczby rzadkich i ginących gatunków roślin, z których wiele jest reliktami poglacjalnymi. Stanowią ostoję dla takich cennych gatunków roślin jak: gnidosz królewski, wełnianeczka alpejska, rosiczka długolistna, rosiczka pośrednia, tłustosz pospolity, kruszczyk błotny, wełnianka delikatna, turzyca bagienna, turzyca strunowa. Część z wymienionych powyżej gatunków wpisana jest do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin opisującej najrzadsze, zagrożone i najcenniejsze rośliny w naszym kraju. Torfowiska podlegają licznym zagrożeniom. Najważniejszymi z nich są: odwadnianie poprzedzające rolnicze i leśne użytkowanie, emisje zanieczyszczeń do atmosfery (powodują zakwaszenie), zakłócenia bilansu wodnego w wyniku tworzenia lejów depresyjnych lub globalnych zmian klimatycznych, eksploatacja torfu na różne potrzeby, pożary oraz w mniejszym stopniu turystyka. Emisja zanieczyszczeń do atmosfery (pyły, gazy) przejawia się zwiększonym udziałem niektórych pierwiastków w wierzchniej warstwie torfowiska. W warunkach Polski stanowią one znikome zagrożenie i mają jedynie znacznie lokalne (w sąsiedztwie uciążliwych dużych źródeł emisji pyłów). W wyniku odwodnienia następuje dodatkowe obciążenie działające na złoże w kierunku pionowym co powoduje osiadanie powierzchni torfowiska. Obciążenie to powstaje na skutek zaniku wypierającej siły wody w górnych warstwach profilu. Zmniejszenie wilgotności torfu powoduje jego kurczenie się i zmniejszenia objętości. Efektem zmian są pęknięcia i szczeliny, struktura włóknista przechodzi w gruzełkowatą, a torf zmienia się w mursz. Odwodnienie torfowiska inicjuje proces murszenia oraz powiązany z nim proces mineralizacji masy organicznej torfu. Bardzo niebezpieczne dla terenów torfowiskowych są pożary. Są one trudne do ugaszenia, a straty przyrodnicze z nich wynikające są najczęściej nieodwracalne. Regeneracja wypalonych torfowisk nie zachodzi wcale lub trwa tysiące lat. Roślinność torfowisk jest również bardzo wrażliwa na wydeptywanie. Dlatego też na torfowiskach udostępnionych dla ruchu turystycznego wybudowane są kładki mające na celu ograniczenie zniszczeń. Znaczenie torfowisk w odróżnieniu od utworów mineralnych zawierają bardzo dużą ilość wody (75%-95% objętości), stąd porównuje się je do jezior i mówi się o nich jako o zbiornikach retencyjnych; tereny produkcji żywności (łąki, pastwiska, stawy, szkółki drzew, ogrodnictwo); ostoja dziko żyjących roślin i zwierząt, rzadkich ekosystemów i gatunków, zapewniająca utrzymanie banku genów; złoże magazynujące substancję organiczną oraz węgiel i wywierające w ten sposób wpływ na globalne zmiany klimatyczne i obieg węgla; obszar wpływający na mikroklimat otoczenia (wzrost wilgotności powietrza, częstsze przymrozki, wyrównanie temperatury); miejsce występowania ziół leczniczych, surowca do produkcji leków (tatarak, rosiczka); złoże surowców (torf, gytja, ruda darniowa); teren, na którym retencja wody wpływa na gospodarkę wodną zlewni (wody powierzchniowe i gruntowe), następują przypływy wody w cieku oraz który oddziałuje na skład chemiczny wody; archiwum archeologiczne informujące – dzięki wykopaliskom i badaniom paleobotanicznym – o zmianach klimatu roślinności i warunkach życia człowieka; teren rekreacyjny i dydaktyczny; miejsca tworzenia rezerwatów.
Lasy w Polsce zajmują powierzchnię około 8,8 mln ha. Wskaźnik lesistości, obliczony jako stosunek powierzchni lasów do powierzchni ogólnej kraju wynosi 28,1% i jest niższy od wskaźnika lesistości Europy (32%), a szczególnie krajów o zbliżonych do Polski warunków przyrodniczych, tj. Niemcy (30%), Austria (46%) – dane Mały Rocznik Statystyczny 1997. Należy zauważyć, że lesistość Polski w latach 1946-1996 wzrosła od 20,8% do 28,2%.Przesłanki ekologiczne i ekonomiczne wskazują na potrzebę zwiększenia lesistości do ok. 30% w 2020r. Rozmieszczenie lasów na obszarze kraju jest nierównomierne: obszary o najniższej lesistości 10-20% ? region środkowej Polski (byłe woj. Płockie, skierniewickie, łódzkie, konińskie, włocławskie, toruńskie, ciechanowskie), spowodowane jest to tym, iż są to obszary o najstarszej kolonizacji oraz intensywnym rolnictwie: - byłe woj. elbląskie – bardzo dobre gleby, występują tu jedynie zadrzewienia ochronne, przeciwerozyjne. - byłe woj. lubelskie – rolnictwo ze względu na wysoką jakość gleb, występują tu lessy. - byłe woj. tarnowskie, krakowskie – obszary przemysłowe, aglomeracja krakowska. - byłe woj. leszczyńskie – intensywne rolnictwo, dobra jakość i wysoka kultura gleb. obszary o najwyższej lesistości 40-50% - byłe woj. zielonogórskie – kwaśne gleby wytworzone z utworów piaszczystych. - byłe woj. gorzowskie, pilskie, słupskie – panuje tu krajobraz młodoglacjalny (doliny, jeziora, jęzory sandrowe, natomiast na wydmach jest za sucho, co nie sprzyja rozwojowi rolnictwa). - byłe woj. krośnieńskie, nowosądeckie – to tereny górzyste, miejscami charakteryzujące się znacznymi spadkami, płytkimi glebami szkieletowymi, małym zaludnieniem, ponadto czynniki klimatyczne nie sprzyjają tu rolnictwu. - północno-wschodnia część kraju stanowi obszar Zielonych Płuc Polski. Tereny o dużej lesistości charakteryzują się przeważnie glebami mało przydatnymi dla produkcji rolniczej, a na terenach o małej lesistości występują stosunkowo dobre gleby. Nierównomierne jest również rozmieszczenie lasów na kuli ziemskiej. Według danych opublikowanych przez Sekcję Leśną FAO powierzchnia lasów stanowi około 30% powierzchni lądowej. Naturalne rozprzestrzenianie lasów na świecie ulega stałemu zmniejszaniu się od chwili pojawienia się rolnictwa. Gwałtownie proces wylesiania przyśpieszył rozwój przemysłu (drewno główny surowiec energetyczny i budowlany) oraz eksplozja demograficzna (wzrost powierzchni uprawnych kosztem lasów). W Europie największe obszary leśnie to: - Finlandia (69%) i Szwecja (62%), gdzie występuje małe zaludnienie, a czynniki naturalne jak ostry krajobraz młodoglacjalny (jeziora, bagna, klimat szczególnie na północy) sprzyjają rolnictwu, - Austria z wysokimi górami. Regiony ubogie to: - Islandia (poniżej 1%), warunki klimatyczne, przewaga terenów tundrowych. - Wyspy Brytyjskie (około 10%). - Holandia i kraje Beneluksu – dobre gleby, rozwój rolnictwa. Las jest systemem ekologicznym, w którym występują różne czynniki przyrody ożywionej (fauna i flora) i przyrody nieożywionej (gleba). Lasy pełnią szereg funkcji przyrodniczych i gospodarczych. Funkcje przyrodnicze: - siedlisko bioróżnorodności, - biorą udział w asymilacji CO 2 i tworzeniu O 2 (drzewa stare o dużej masie liści mają o kilkadziesiąt razy większą produkcję tlenu od drzew młodych) - filtracja zanieczyszczeń przemysłowych z powietrza – znacznie większe ilości zanieczyszczeń zatrzymują się na drzewach niż na roślinności niskiej (sadzenie drzew wokół zakładów przemysłowych), - funkcja dźwiękochłonna – drzewa i krzewy w zwartych pasach o szerokości 100 m bardzo skutecznie osłabiają hałas, - regulacja klimatu – regulacja gospodarki wodnej terenu, mają wpływ na intensywność parowania, odpływ wód, - rola gleboochronna – szczególnie na glebach podatnych na erozję (tereny wydmowe, w górach i na zboczach o dużym spadku, zapobieganie lawinom i osuwaniu się skalnego rumoszu), - retencja wody opadowej w ściółce i glebie przez rozbudowany system korzeniowy (hamuje spływ powierzchniowy i wgłębny), - filtracja wód gruntowych z zanieczyszczeń chemicznych i chorobotwórczych drobnoustrojów, - przeciwdziałanie zabagnieniu terenu przez silniejszą transpirację na siedliskach wilgotniejszych, - las pełni funkcję rekreacyjną, kulturową. Funkcje gospodarcze: - produkcja użytku głównego, którym jest drewno (opał, surowiec budowlany, celuloza). - produkcja użytków ubocznych (np. żywicy). Na kuli ziemskiej lasy zajmują ok. 33% powierzchni (39,5 mln km 2 ). LAS- to określony typ układu, systemu ekologicznego, ekologicznego, w którym występuje głównie drzewiasta szata roślinna, świat zwierząt (czynniki przyrody ożywionej) i czynniki przyrody nieożywionej (gleby), które są ze sobą powiązane i uwarunkowane. Lasy pełnią szereg funkcji gospodarczych i przyrodniczych. Funkcje przyrodnicze: 1. Siedlisko bioróżnorodności. 2. Uczestniczą w asymilacji CO2 i tworzeniu O2 (drzewa stare o dużej masie liści mają o kilkadziesiąt razy większą produkcją tlenu od drzew młodych). 3. Filtracja zanieczyszczeń przemysłowych z powietrza (sadzenie drzew wokół zakładów przemysłowych). 4. Funkcja dźwiękochłonna – drzewa i krzewy w zwartych pasach o dużej szerokości bardzo skutecznie osłabiają hałas. 5. Regulują klimat- regulują gospodarkę wodną terenu, mają wpływ na intensywność parowania, odpływ wód. 6. Rola glebowo- ochronna- szczególnie na glebach podatnych na erozję (tereny wydmowe, w górach na zboczach o dużym spadku). 7. Retencja wody opadowej w ściółce i glebie przez rozbudowany system korzeniowy (hamuje spływ powierzchniowy i wgłębny). 8. Filtracja wód gruntowych z zanieczyszczeniami chemicznymi i drobnoustrojów chorobotwórczych. 9. Przeciwdziała zabagnieniu terenu przez silniejszą transpirację na siedliskach wilgotniejszych. 10. Las pełni f-cję rekreacyjną, kulturową (grzybobranie, pozyskiwanie jagód, itp.). 11. Znaczenie przeciwerozyjne. Funkcje gospodarcze : 1. Produkcja użytku głównego- drewno (opał, surowica z celulozy, przemysł meblowy). 2. Produkcja użytków ubocznych, tj. żywica. 3. Zatrudnienie. 4. Produkcja farmaceutyków (ziół). Struktura gatunkowa : sosna, modrzew - 66,7%; jodła – 6%; świerk- 6%; buk – 6%; dąb, klon, jawor – 5,7%; brzoza, robinia akacjowa – 5,6%; grab, osika, lipa - !%; ZALESIENIE: max- 40-50% - byłe zielonogórskie, krośnieńskie, nowosądeckie, pilskie, gorzowskie, słupskie, mazurskie. min- 10-12%- byłe płockie, toruńskie, ciechanowskie, elbląskie, wrocławskie, konińskie, krakowskie, tarnowskie, leszczyńskie, lubelskie. Zasoby leśne świata i Polski Lasy w Polsce zajmują ok. 8,8 mln ha. Wskaźnik lesistości- stosunek powierzchni lasów do powierzchni ogólnej kraju, która wynosi 28,1%. Europy-32%, Niemcy-30%, Austria-46% Lesistość Polski w latach 1946-99 wzrosła z 20,8 do 28,1%. Przesłanki ekologiczne i ekonomiczne wskazują na potrzebę zwiększenia lesistości do ok.30% w 2002r, a docelowo wskaźnik lesistości powinien wynosić 33-34%. Obszary a najmniejszej lesistości 10-20% - środkowa Polska, byłe woj. płockie-11,9%, skierniewickie, łódzkie, konińskie, wrocławskie, toruńskie, ciechanowskie. Przyczyny takiego stanu : To obszary o najstarszej kolonizacji oraz intensywnego rolnictwa: -byłe woj.. elbląskie- bardzo dobre gleby, występuje tu jedyne zadrzewienie ochronne przeciwerozyjne; - lubelskie- rolnictwo ze względu na wysoką jakość gleb, występują tu lessy; -byłe tarnowskie, krakowskie- obszary przemysłowe, aglomeracja krakowska; -byłe leszczyńskie-intensywne rolnictwo, dobra jakość i wysoka kultura gleb. Obszary o najwyższej lesistości 40-50%: -byłe zielonogórskie-48,4%-kwaśne gleby wytworzone z utworów piaszczystych; -byłe woj. gorzowskie, pilskie, słupskie- panuje krajobraz młodoglacjalny, tj. doliny, jeziora, jęzory sandrowe, natomiast na wydmach jest za sucho, co nie sprzyja rozwojowi rolnictwa; -byłe krośnieńskie, nowosądeckie, mazurskie. I - kraje o nadmiarze lasu, np. Afryka równikowa, Brazylia, tu lasy są wycinane, a ziemia przeznaczone jest na cele rolnicze, gleba jałowieje i nie chce przyjąć spowrotem- gospodarka rabunkowa. II - lasy pokrywają zapotrzebowanie na drewno, Polska 30-33% powierzchni kraju; III - zapotrzebowanie przerasta ilość lasów, zapotrzebowanie jest większe niż możliwości kraju, np. W. Brytania, Benelux, Hiszpanie, Norwegia, Szwecja.
Już w 1971 roku dwóch chemików zauważyło i udowodniło niszczący wpływ freonów na warstwę ozonową atmosfery. Byli nimi prof. Sherwood Rowland i dr Mario Molina (laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie chemii z 1995 roku). Komisja do spraw ochrony środowiska ONZ zwróciła uwagę na to zjawisko dopiero w 1976 roku. Od tego czasu freony znalazły się na liście związków chemicznych niebezpiecznych dla środowiska naturalnego. Konkretne działania mające na celu niedopuszczenie do zmniejszania się warstwy ozonowej nad powierzchnią kuli ziemskiej zaczęto jednak podejmować dopiero od 1982 roku, kiedy to dr Joe Farman odkrył na Antarktydzie Zachodniej całkowity zanik ozonu w atmosferze. W 1987 roku w celu ochrony warstwy ozonowej z inicjatywy UNEP (Programu Ochrony Środowiska Narodów Zjednoczonych) 31 państw (w tym Polska) podpisało Protokół Montrealski. Zakładano w nim 50 - procentowe ograniczenie produkcji freonów do 2000 roku w stosunku do wartości z 1986 roku. Od 1990 roku rzeczywiście obserwuje się zmniejszenie tempa wzrostu freonów w atmosferze - z 5% rocznie do mniej niż 3%. Ponadto 11 października 1990 roku Polska stała się członkiem Konwencji Wiedeńskiej w sprawie ochrony warstwy ozonowej, w myśl której zakazana jest produkcja freonów oraz import zagranicznych urządzeń chłodzących zawierających freony. Można więc mówić o znacznym wzroście świadomości władz i społeczeństwa, co jest pocieszającym zjawiskiem. W produkcji kosmetyków i dezodorantów nie stosowane są już praktycznie freony, a jako nośniki używane są inne, nieszkodliwe dla środowiska gazy - propan i butan. Kosmetyki te oznaczane są jako "CFC frez" lub "ozon friendly" (przyjazne ozonowi). Także nowoczesne lodówki i chłodziarki są urządzeniami bezfreonowymi. Jednak pomimo wszelkich działań mających na celu niedopuszczenie do dalszej emisji freonów i halonów, w ciągu najbliższych kilkudziesięciu lat nie stanie się możliwe odbudowanie warstwy ozonu nawet do grubości sprzed 20 laty.
Ozonosfera pochłania bardzo szkodliwe dla wszystkich żywych organizmów promieniowanie ultrafioletowe (UV) o długości fali poniżej 390 nm. Niszczenie warstwy ozonowej prowadzi do zmniejszania się efektywności pochłaniania promieni UV. W wyniku tego organizmy są narażone na zwiększone promieniowanie ultrafioletowe. Nadmiar promieni UV może doprowadzić do zakłócenia równowagi całych ekosystemów. Promieniowanie ultrafioletowe przenika wodę do kilku metrów wgłęb (w przypadku wód czystych nawet do kilkunastu metrów). Powoduje to zamieranie szczególnie wrażliwych organizmów roślinnych i zwierzęcych tworzących plankton. Konsekwencje tego są widoczne w następnych ogniwach łańcucha troficznego. Zmniejszy się więc występowanie ryb żywiących się planktonem oraz ryb drapieżnych. Promieniowanie ultrafioletowe wpływa również niekorzystnie na rośliny. Wśród roślin, które wykazują reakcję na promienie UV, ponad dwie trzecie gatunków jest na nie wrażliwe. Należy przy tym zaznaczyć, że są to głównie gatunki roślin uprawnych i przemysłowych. Zwiększenie się natężenia promieniowania ultrafioletowego na Ziemi odbije się z pewnością w gospodarce człowieka. Zmniejszenie liczebności populacji ryb na skutek zaniku planktonu doprowadzi do znacznie mniejszych połowów na określonym terenie. Ucierpi więc rybactwo i rybołówstwo. W wyniku niszczenia przez promienie UV chlorofilu roślin uprawnych (np. zbóż) zmniejszą się plony, a więc ucierpi rolnictwo. Promieniowanie ultrafioletowe może jednak negatywnie wpływać bezpośrednio na ludzi. Poprzez wytwarzanie pigmentów w skórze, człowiek tylko w niewielkim stopniu jest zdolny do obrony. Nadmierne promieniowanie UV może osłabiać u ludzi system immunologiczny i tym samym zmniejszać odporność na infekcje i choroby. Wśród chorób tych najgroźniejsze są z pewnością choroby nowotworowe, a szczególnie nowotwory skóry (np. czerniak). Ponadto promieniowanie ultrafioletowe powoduje podrażnienie spojówek, a przez to występowanie licznych chorób oczu, głównie zaćmy. Promienie UV powodują także przyspieszenie procesów starzenia się skóry.
Wśród gazów wywierających niszczący wpływ na warstwę ozonową największy udział mają freony, halony oraz tlenki azotu. Pod względem chemicznym freony (CFC) są pochodnymi chlorowcowymi węglowodorów nasyconych. W cząsteczce zawierają atomy chloru i fluoru, niekiedy również bromu. Powstają przez działanie fluorowodorem na halogenopochodne metanu lub etanu w obecności katalizatora - pięciochlorku antymonu. Niższe freony charakteryzują się znaczną prężnością pary w niskich temperaturach i wysokim ciepłem parowania. Ze względu na dużą pojemność cieplną mają znaczny udział w zwiększaniu się efektu cieplarnianego. Nie mają zapachu lub posiadają zapach eteru. Są bezbarwne i nietoksyczne. Znalazły zastosowanie w produkcji urządzeń chłodzących i klimatyzacyjnych oraz (obecnie coraz rzadziej) w produkcji kosmetyków i dezodorantów. Najbardziej znanymi i najczęściej używanymi freonami jest dichlorodifluorometan (CCl 2 F 2 ), zwany freonem F-12 oraz dichlorotetrafluoroetan (C 2 Cl 2 F 4 ), zwany freonem F-114. Obecnie oblicza się, że w atmosferze znajduje się ponad 20 mln ton freonów. Halony są pochodnymi fluorowcowymi metanu i etanu. Są nietoksycznymi gazami lub cieczami. Nie ulegają spalaniu. Stosowane są do produkcji gaśnic halonowych. Tlenki azotu powstają w ozonosferze głównie w wyniku spalania paliw przez silniki samolotów i rakiet. W znacznych ilościach tlenki azotu wydzielane są do ozonosfery również w wyniku wybuchów jądrowych.
Efekt cieplarniany stanowi zagrożenie dla całej ludzkości, a więc nie wystarczą wysiłki jednego czy kilku narodów, dlatego rozwiązań tego problemu muszą poszukiwać wszyscy ludzie. Każdy człowiek może wpływać na zmniejszenie się natężenia efektu cieplarnianego poprzez np. : - segregację śmieci i używanie surowców wtórnych . ogranicza w ten sposób emisję CO2, która towarzyszy produkcji opakowań, a także zmniejsza wydzielanie metanu, powstającego przy rozkładzie substancji organicznych na wysypiskach śmieci. - Społeczeństwo powinno oszczędzać energię. Dzięki zastosowaniu materiałów izolacyjnych w budynkach mieszkalnych możliwe jest zabezpieczanie przed nadmierną utrata energii cieplnej. Energia elektryczna może być oszczędzana dzięki używaniu nowoczesnych, energooszczędnych urządzeń elektrycznych. W ten sposób zmniejszymy zapotrzebowanie na energię, a wiec możliwe stanie się ograniczenie jej produkcji przez ciepłownie i elektrownie. Tym samym zmniejszy się emisja CO2 do atmosfery - W celu zmniejszenia emisji CO2 do atmosfery należy zacząć poszukiwać alternatywnych źródeł energii. Skłania nas do tego również zjawisko gwałtownego zmniejszania się ilości paliw kopalnych ( oblicza się, że światowe zasoby ropy naftowej wyczerpią się za ok. 30 lat, natomiast pokłady węgla kamiennego zostaną wyeksploatowane za ok. 170 lat ). Odnawialne zasoby energii praktycznie nigdy się nie wyczerpią. Należy do nich zaliczyć z : promieniowanie słoneczne, ruchy mas powietrza, ruchy wód w rzekach, fale i pływy morskie, energia geotermiczna. - Pojazdy silnikowe. Aby ograniczyć emisję gazów cieplarnianych przez samochody należy wyposażyć wszystkie pojazdy w katalizatory, wprowadzić na rynek benzynę bezołowiową ( w Polsce stanie się to już w 2005r ), prowadzić badania nad udoskonalaniem silników paliw oraz szukać nowych źródeł napędu samochodów. W celu ograniczenia ruchu samochodów należy propagować i nakłaniać ludzi do korzystania ze środków transportu publicznego lub innych pojazdów nie zanieczyszczających środowiska np. rowerów. - W regulacji zawartości CO2 w atmosferze ziemskiej najistotniejsze znaczenie mają lasy. Obliczono, że 1 ha lasu może pochłonąć 250 kg CO2. należy ograniczać a nawet całkowicie zaprzestać wycinania lasów. Konsekwencje ocieplenia klimatu na kuli ziemskiej są więc oczywiste – wiele osób zginie w wyniku coraz liczniejszych klęsk żywiołowych. Jeszcze więcej ludzi umrze z głodu i na skutek nowych chorób. Efekt cieplarniany jest więc problemem ekologicznym stanowiącym realne zagrożenie dla ludzkości. Skutki jego powodują liczne straty ekonomiczne ponoszone przez społeczeństwo i gospodarkę. Ich kompleksowa ocena jest jednak bardzo trudna. Trudna jest zarówno identyfikacja szkód, określenie ich zasięgu, jak i oszacowanie rozmiarów.
Skutki stopniowego ocieplenia klimatu na Ziemi zauważamy już od wielu lat. Od Alaski po ośnieżone szczyty Andów świat staje się coraz cieplejszy. Dzieje się to teraz i przebiega szybko. W wielu miejscach na Ziemi obserwuje się wzrot średniej temperatury powietrza , która w minionym stuleciu wzrosła o ponad 0,6 ° C. Zmiany zachodzą w znacznym stopniu niepostrzeżenie. Ale nie powinniśmy o nich zapominać, bo stanowią zapowiedż, tego co czeka naszą planetę. - W wyniku wzrostu temperatury, następuje ogrzanie wody w morzach i oceanach powodują topnienie lodowców na biegunach Ziemi oraz zwiększają swoją objętość, co prowadzi do podniesienia się ich poziomu. W ciągu ostatnich stu lat średni poziom morza na świecie wzrósł o 10-20 cm wg danych Międzyrządowego Zespołu ds.Zmian Klimatu ( IPCC ). Wiemy, że poziomy morza podwyższały się i obniżały znacząco w ciągu 4,6 mld lat historii Ziemi. Jednak obecnie tempo wzrostu globalnego poziomu morza oderwało się od średniego tempa z ostatnich dwóch lub trzech tysięcy lat i rośnie gwałtowniej mniej więcej o 2,4 mm rocznie. Kontynuacja bądź przyspieszenie tego trendu może doprowadzić do zmian linii brzegowych. W ciągu najbliższych pięćdziesięciu lat może dojść do zalania wielu obszarów, położonych na małej wysokości bezwzględnej ( n.p.m ). Linie brzegowe przesuwają się w głąb lądu zmuszając do przesiedlenia dziesiątki milionów ludzi. Słona woda może przenikać do słodkowodnych warstw wodonośnych, zagrożone są źródła wody do picia oraz zbiory płodów rolnych na przykład w delcie Nilu, gdzie znajduje się większość egipskich upraw, rozległa erozja i napływ słonej wody będą katastrofalne, ponieważ w tym kraju niewiele jest innych terenów uprawnych. Takie zjawisko występuje na całym świecie. Nigdy wcześniej tak wielu ludzi nie żyło, tak blisko brzegów. Ponad 100 mln ludzi na świecie mieszka o mniej niż metr powyżej średniego poziomu morza. Zagrożone są wielkie aglomeracje- Szanghaj, Bangkok, Dżakarta, Tokio, Nowy York- w których ludzkie populacje koncentrują się na nadbrzeżnych nizinach i w deltach rzek. Przewidywane konsekwencje gospodarcze i społeczne dla nisko położonych, gęsto zaludnionych i bardzo biednych krajów, takich jak Bangladesz, mogą być katastrofalne ( w Bangladeszu wzrost przekraczjący metr oznaczałby przesiedlenie 70 mln ludzi ). Scenariusze są niepokojące nawet dla bogatych państw jak Holandia, której połowa obszru już teraz leży poniżej poziomu morza. Na terenie Polski może zostać zalany obszar położony w odległości do 100 km od wybrzeża Morza Bałtyckiego. - Ze wzrostem temperatury topnieje lód z lodowców i lądolodów. Słynne śniegi Kilimandżaro stopniały w ponad 80% od 1912r. Lodowce w himalajskim paśmie ( Gorhwal ) cofają się tak szybko, że zdaniem naukowców w większości środkowych i wschodnich Himalajów do roku 2035 może ich praktycznie nie być. Arktyczny lód morski znacząco pocieniał w ciągu ostatniego półwiecza, a jego zasięg w czasie 30 lat zmalał o ok. 10%. Powtórzone odczyty laserowego wysokościomierza NZSA ukazują kurczącą się czapę lodową Grenlandii. Wiosenne pękanie słodkowodnego lodu na półkuli północnej zachodzi teraz o 9 dni wcześniej niż 150 lat temu, a jesienne zamarzanie o 10 dni później. Roztapianie się wiecznej zmarźliny sprawiło, że w niektórych częściach Alaski grunt opadł o prawie 5 metrów. - Prawdopodobne jest przesunięcie się stref klimatycznych na Ziemi ku biegunom. Powodów tego zjawiska może być wiele. Nadmierne ogrzewanie mas powietrza może doprowadzić do zmian cyrkulacji lokalnych i wielkoskalowych prądów powietrznych nad powierzchnią kuli ziemskiej. Efekt cieplarniany może również doprowadzić do zmian systemu prądów morskich. Nietrudno domyśleć się, jakie będą skutki przemieszczania się stref klimatycznych. Nowe warunki klimatyczne wywołują liczne klęski żywiołowe. Zmienione układy ciśnień atmosferycznych powodują powstanie huraganów, cyklonów i tornad. Zwiększone parowanie wód w morzach i oceanach doprowadzi do występowania nawalnych opadów, a skutkiem tego będą liczne powodzie, a w górach lawiny. Jednocześnie na obszarach położonych w znacznych odległościach od wielkich zbiorników wodnych w wyniku szybkiego wysychania gleb, utrzymywać się będą susze. Długotrwałym suszom bardzo często towarzyszą pożary lasów, spalana biomasa emituje do atmosfery olbrzymie ilości smogu zawierającego CO2, CO, tlenki azotu i inne gazy dodatkowo zwiększające natężenie efektu cieplarnianego. - Gatunki roślin i zwierząt, które nie dostosują się do zmienionych warunków po prostu znikną z powierzchni Ziemi. Efekt cieplarniany nie jest też obojetny dla fauny ziemi, ponieważ może zginąć roślinność stanowiąca jej pokarm, a także zmienią się warunki klimatyczne w których żyją. - Wiele chorób związanych z gorącym klimatem ( np.malaria ) dotknie ludzi i zwierzęta, które są całkowicie na nie nieodporne. - Skutki zmian klimatu wskutek efektu cieplarnianego można także będzie zauważyć w gospodarce człowieka, a ściślej mówiąc- w rolnictwie. Skład chemiczny gleb, charakterystyczny dla naszej strefy klimatycznej, nie zmieni się tak gwałtownie, jak temperatura i wilgotność powietrza. Nie będzie możliwa uprawa dotychczasowych roślin na tych terenach. - Wskutek ocieplenia zmniejsza się powierzchnia jezior i rzek ( np. w ciągu ostatnich 40 lat powierzchnia jeziora Czad zmniejszyła się niemal 20-krotnie. W 1960r jezioro zajmowało powierzchnię 25 tys. Km2, obecnie 1,3 tys.km2